Toz Bezi (2015): İstanbul’un Kalabalığında Birbirine Tutunan Hayatlar

Toz Bezi (2015) afişi

Spoiler notu: Filmin finaline değinen kısım aşağıda kapalı duruyor. Filmi henüz izlemediysen o kısmı atlayabilirsin.

Toz Bezi, İstanbul’da evlere temizliğe giderek geçinen iki kadının yaşamını anlatıyor. Ancak benim filmde gördüğüm, çalışma hayatının güçlüklerinden daha geniş bir sıkışmışlık oldu. Geçim derdi, yalnızlık, kimlik, çocukların sorumluluğu ve başkalarının yanında kendini nasıl konumlandıracağını bilememe hâli, aynı hayatın içinde birikiyor.

Künye

Yönetmen / Senaryo Ahu Öztürk

Yıl / Ülke 2015 · Türkiye, Almanya

Oyuncular Asiye Dinçsoy, Nazan Kesal, Serra Yılmaz, Didem İnselel, Mehmet Özgür

Tür Dram

Süre 98 dakika

İstanbul’un kalabalığı da bu anlatının önemli bir parçası. İnsanlar bir yerlere yetişiyor, çalışıyor, evlerine dönüyor. Bu hareketliliğin içinde herkes kendi sorununu taşıyor. Dışarıdan küçük görünen bir mesele, onu yaşayan insanın bütün gününü, hatta hayatını kaplayabiliyor. Film beni biraz da bu bakış açısıyla düşündürdü.

Asiye Dinçsoy’un canlandırdığı Nesrin, küçük kızı Asmin’le yaşayan ve kendisini terk eden kocasının yokluğunu anlamlandırmaya çalışan bir kadın. Nazan Kesal’ın canlandırdığı Hatun ise onun komşusu ve arkadaşı. İkisi de gündelikçilik yapıyor fakat içinde bulundukları koşullarla baş etme biçimleri farklı. Hatun, temizliğe gittiği semtte bir ev alabilmek için para biriktirirken Nesrin’in gündelik hayatına daha çok belirsizlik ve yalnızlık hâkim.

Nesrin’in kocasını araması, benim için yalnızca bir ilişkiyi sürdürme isteğini anlatmıyor. Ortadan kaybolan birinin geride bıraktığı sorumluluklarla tek başına kalmanın ağırlığını da görüyoruz. Çalışması, çocuğuna bakması ve evini sürdürmesi gerekiyor. Kocasının nerede olduğu sorusu ise bütün bu zorunlulukların arasında varlığını koruyor. Hayat devam ediyor ama onun için açıklığa kavuşmamış bir şey sürekli arkada duruyor.

Hatun’da ise kimlik ve sınıfsal konumla ilgili çatışma daha fazla dikkatimi çekti. Temizlediği evlerin hayatına giriyor, o evlerdeki insanlarla konuşuyor, onların sorunlarını dinliyor. Buna rağmen ilişkinin eşit olmadığını hissettiriyor film. Bir sohbetin içinde gösterilen yakınlık, aradaki mesafeyi kendiliğinden ortadan kaldırmıyor.

Ben bu karşılaşmalarda zaman zaman yukarıdan bakan bir tavır gördüm. Hatun, evin içinde bulunmasına rağmen oraya ait biri olarak kabul edilmiyor. Sanki başkalarının yaşamının içinde kendisine ayrılmış daha küçük bir yerde durması bekleniyor. Bu da temizlik işinin fiziksel yorgunluğuna, insanın kendisini nasıl gördüğüyle ilgili başka bir yük ekliyor.

Kimlik meselesi de bu eşitsizlikten ayrı ilerlemiyor. Nesrin ve Hatun’un kadın, Kürt ve ev işçisi olmaları, karşılaştıkları insanlarla ilişkilerini birlikte etkiliyor. Film üzerine yapılan bir çalışma da tam olarak bu bağlantıya odaklanıyor. Karakterlerin toplumsal cinsiyet, sınıf ve etnik kimlik üzerinden yaşadıkları eşitsizlikleri, bunlarla baş etmek için geliştirdikleri farklı yolları inceliyor. Benim kimlik çatışması olarak tarif ettiğim duygunun bu okumada da karşılığı var.

Bununla birlikte Hatun ile Nesrin’in aynı koşulları paylaşması, birbirlerini her zaman anlayabildikleri anlamına gelmiyor. Birbirlerine destek oluyorlar ama ilişkilerinde kırgınlıklar, yargılar ve sınırlar da var. Benim dikkatimi çeken noktalardan biri buydu. Dayanışma, iki kişinin bütün farklılıklarının ortadan kalktığı kusursuz bir arkadaşlık şeklinde gösterilmiyor.

Final hakkında spoiler · açmak için tıkla

Bu tercih, filmin finalini de daha anlamlı hâle getiriyor. Nesrin ortadan kayboluyor ve Asmin’in sorumluluğu Hatun’un önünde kalıyor. İzlerken benim için en ağır mesele, küçük kızın geride kalmasıydı. Nesrin’in yaşadığı çaresizliği anlamaya çalışırken çocuğun durumunu da düşünmeden edemiyoruz.

Nesrin’in gidişini tek bir açıklamayla kapatmak istemiyorum. Onun üzerindeki yükü görmezden gelip kolayca hüküm vermek de, yaşananları yalnızca özgürleşme olarak değerlendirmek de bana eksik geliyor. Film, bir insanın daha fazla taşıyamadığı bir noktaya gelişini gösterirken geride kalanların ne yapacağını da önümüze koyuyor.

Aksu Bora’nın Altyazı’daki yazısı bu finali, Nesrin’in kızını güvenebileceği bir kadına emanet etmesi üzerinden okuyor. Bu yorum, benim Hatun’un çocuğu bırakamaması ve sorumluluğunu üstlenmesi üzerine düşüncemle örtüşüyor. Yine de benim için sahnede güven kadar kayıp ve belirsizlik de var. Asmin’in yanında kalacak biri bulunuyor ama annesinin yokluğu ortadan kalkmıyor.

Filmin sonunda Hatun’u küçük kızla birlikte akşamın kalabalığına karışırken görüyoruz. Benim aklımda en fazla kalan görüntü bu oldu. İstanbul’un hareketi sürüyor. Onların hayatındaki büyük değişiklik, şehrin akışını durdurmuyor. Fakat Hatun’un Asmin’i yanında götürmesi, o kalabalığın içinde çocuğun tamamen yalnız kalmasını önlüyor.

Bu sahnede bütün sorunları çözen bir sonuç görmedim. Hatun’un kendi geçim derdi ve sorumlulukları devam ediyor. Buna rağmen başka birinin çocuğuna da hayatında yer açıyor. Filmin duygusal karşılığı benim için bu davranışta oluşuyor.

Oyuncuların film üzerine verdiği söyleşide de benzer bir vurgu var. Asiye Dinçsoy, çekim yapılan mahallede kadınların birbirlerinin sıkıntılarına destek olduğunu ve böyle bir durumda çocuğu sahiplenecek insanların varlığını anlatıyor. Bu tanıklık, filmdeki dayanışmanın gündelik hayattaki karşılığını düşünmek açısından değerli.

Toz Bezi, benim için aynı şehirde yaşayan insanların birbirinden ne kadar farklı koşullarda hayat sürdürdüğünü düşündüren bir film oldu. Başkasının evini temizleyen bir kadının kendi hayatındaki dağınıklığı toparlamaya çalışmasını, yalnızlığını ve kimliğiyle kurduğu ilişkiyi izliyoruz. Sonunda ise bütün bu yüklerin arasında bir insanın diğerine ne kadar yer açabildiği sorusu kalıyor.

Beni etkileyenler

  • Sınıf, kimlik ve toplumsal cinsiyeti birlikte gösteren bakış
  • Kusursuz göstermeden kurulan kadın dayanışması
  • Asiye Dinçsoy ve Nazan Kesal’ın performansları
  • Akılda kalan, kalabalığa karışan final görüntüsü

Beni rahatsız edenler

  • Sıkışmışlık duygusunun yer yer ağırlaşması
  • Finalin bıraktığı belirsizliğin her izleyicide aynı karşılığı bulmayabilmesi
5/10
Puanım

Yazıda yararlanılan diğer değerlendirmeler